---

Termin dysleksja określa się jako specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym (przynajmniej przeciętnej inteligencji).

W literaturze fachowej dokonano rozgraniczenia pojęć: dysleksji, dysortografii, dysgrafii przypisując im określone zaburzenie. Mianowicie:
·Â Dysleksja - oznacza trudności w czytaniu.
·Â Dysgrafia - oznacza niski poziom graficzny pisma.
·Â Dysortografia - wskazuje na trudności w poprawnym pisaniu.

 

Trudności z pisaniem noszą nazwę agrafii lub dysgrafii i też są związane ze stanem dezorientacji. Pojawiają się najczęściej wtedy, gdy uczeń otrzymuje zbyt wiele instrukcji na temat tego, jak powinno wyglądać jego pismo. W jego umyśle powstaje zwielokrotniony obraz słów i liter nakładających się jedne na drugie. Używając pióra lub długopisu, można w jednej chwili wykonać tylko jedną linię. Powstaje więc coś, co stanowi kombinację wszystkich obrazów przenikających się nawzajem. Problemy z pisaniem wynikają też z faktu, że dziecko nie widzi linii ukośnych i nie potrafi ich odwzorować (np. w literach M, W, N, Z).

Kłopoty z matematyką noszą nazwę akalkulii lub dyskalkulii i wynikają m.in. z zaburzenia poczucia czasu, które wiąże się z takimi stanami emocjonalnymi jak znużenie czy ekscytacja. W stanie znużenia zegar wewnętrzny przyspiesza i czas wtedy się wlecze. W stanie pobudzenia zegar wewnętrzny zwalnia, a czas pędzi. Dyslektyk w stanie dezorientacji przeżywa te zmiany znacznie intensywniej i często zupełnie nie ma poczucia czasu. Nie mając wewnętrznego poczucia czasu, nie zrozumie pojęcia następstwa czasu, czyli prawidłowości rządzącej kolejnością zdarzeń. "Cała matematyka - od prostej arytmetyki poczynając, a skończywszy na skomplikowanych obliczeniach astrofizycznych - składa się z uporządkowania (versus nieuporządkowania), następstwa i czasu. Dzieci, które mają wewnętrzne poczucie tych trzech wartości, są w stanie zrozumieć i przyswoić sobie wiedzę matematyczną. Dla dzieci, które tego poczucia nie mają, nauka matematyki zostaje zredukowana do zapamiętywania."

Dyslektycy często cechują się deficytem uwagi, ponieważ ich zdolność koncentracji zaczyna się rozwijać dopiero w wieku ok. 9 lat. Większość dzieci wykształca ją w wieku przedszkolnym, gdyż już wtedy przyzwyczajają się do przeżywania "zamętu" wywoływanego przez nowe obiekty lub zjawiska w otoczeniu. Dziecko dyslektyczne potrafi natomiast zlikwidować zamęt w momencie, gdy się pojawi i pozbawia się w ten sposób możliwości wykształcenia koncentracji uwagi. Korzysta wtedy ze specyficznej właściwości swojego umysłu, jaką jest zdolność zniekształcania percepcji, pozwalająca mu poznawać otoczenie.

Dziecko dyslektyczne łatwo zwraca uwagę na wszystko, co dzieje się dookoła, bo jest bardzo ciekawe świata. W klasie słyszy hałasy dobiegające z zewnątrz lub widzi coś za oknem, zauważy, że komuś coś spadło, że ktoś się gwałtowniej poruszył lub wydał jakiś odgłos. W tym samym czasie inni uczniowie nie wiedzą nawet, że coś się zdarzyło. Pamiętajmy, że umysł dyslektyka pracuje od czterystu do dwóch tysięcy razy szybciej niż umysły innych ludzi i znudzone dziecko dyslektyczne może skierować uwagę ku swojej twórczej wyobraźni lub przerzucić ją na to, co w danej chwili wydaje się ciekawsze. Chcąc unikać takich sytuacji, nauczyciel musi starać się o to, by zainteresować ucznia zajęciami lekcyjnymi.

Najprawdopodobniej niektórzy ludzie rodzą się z genetycznie zaprogramowaną zdolnością do wykorzystania tej części mózgu, która zmienia i kształtuje percepcję. Nie jest to cecha, która powoduje dysleksję, lecz sprawia, że dysleksja może się rozwinąć. Dyslektyk nie staje się dyslektykiem w przedszkolu, w pierwszej czy trzeciej klasie. On zaczyna wykorzystywać swój szczególny dar, który doprowadza go do dysleksji, około trzeciego miesiąca życia. Widząc np. fragment ręki, potrafi sobie wyobrazić, do kogo ona należy i zobaczy obraz matki stojącej obok. W ten sposób zdezorientował swoją percepcję i będzie robił to nadal, chcąc zbadać otaczający go świat. Zobaczył obraz umysłowy tak, jakby zobaczył go oczami. Jest jeszcze inna możliwość, by rozpoznać osobę, widząc jej fragment, a mianowicie logiczna analiza rozumowa. Jest to jednak umiejętność, którą dziecko zaczyna rozwijać w wieku ok. 3 lat. Tak więc wykorzystując dezorientację, mały potencjalny dyslektyk rozpoznaje w swoim otoczeniu obiekty, których nie powinien rozpoznać jeszcze przez 3 lata. Gdy jednak osiągnie ten wiek, nie będzie rozwijał rozumowania analitycznego i logicznego myślenia, bo nie jest mu ono potrzebne. Dzieci wykorzystujące myślenie analityczne i logikę, rozwijają również umiejętność myślenia werbalnego i w wieku 5 lat myślą już słowami. Dyslektyk nie rozwija tej umiejętności i mimo iż słyszy, jak ludzie mówią i sam dużo mówi, nie może nigdy "usłyszeć" własnych myśli. Wypełniają je obrazy, a proces myślenia przebiega z taką prędkością, że nawet go nie zauważa. Myślenie werbalne jest znacznie wolniejsze od niewerbalnego, ponieważ ośrodek mowy i języka w lewej półkuli nie może funkcjonować szybciej niż z max. prędkością równą prędkości zrozumiałej mowy, która wynosi 250 słów na min. lub 4 słowa na sekundę.

Podobnie jak negatywna strona dysleksji nie daje u dwóch osób identycznych objawów, tak dar dysleksji przejawia się u każdego inaczej. Jego talent musi być jednak rozwijany.

Zalety dyslektyka to m. in. myślenie obrazami. W czasie 1 sekundy osoba myśląca werbalnie może mieć od dwóch do pięciu myśli w postaci pojedynczych słów, natomiast osoba myśląca niewerbalnie - 32 obrazy myślowe. Nieraz w jednym obrazie można zawrzeć koncepcję, do opisania której potrzeba setek lub tysięcy słów.

Ponieważ myślenie obrazami jest bardzo szybkie, nie każdy obraz, który przemyka przez mózg, zostaje uświadomiony. Wielu dyslektykom udaje się jednak włączyć podświadomy proces myślenia w pole świadomości, z czego wynika cecha znana jako intuicja. Dzięki myśleniu intuicyjnemu dyslektycy często znają na coś odpowiedź, nie wiedząc skąd, ani dlaczego.

Dezorientacja wzbogaca proces myślenia o dodatkowe aspekty. Dyslektyk myśli nie tylko obrazami i intuicyjnie, ale także polimodalnie, tzn. angażując wszystkie zmysły.

Myślenie polimodalne jest bardzo twórcze. Ta koncepcja pozwala zrozumieć, jak Leonardo da Vinci mógł wpaść na pomysł łodzi podwodnej, choć działo się to 300 lat przed wynalezieniem urządzenia do wypompowywania wody. Podobnie wyobraził sobie helikopter na 400 lat przed skonstruowaniem silnika.

Leonardo da Vinci przedstawił na rysunku helikopter napędzany siłą człowieka. Opisując rysunek, artysta posłużył się pismem lustrzanym.

Kolejna cecha typowa dla dyslektyków to ogromna ciekawość świata. Od najmłodszych lat bardzo intensywnie penetrują otoczenie, zaglądając nawet tam, gdzie może im grozić niebezpieczeństwo. Ciekawości towarzyszy duża kreatywność, gdyż pragnienie tworzenia jest u dyslektyków głębiej zakorzenione, niż u pozostałych osób.

Dzieci dyslektyczne często nie zdążą rozwinąć sprawności logicznego rozumowania przed rozpoczęciem szkoły. Gdy ją wreszcie osiągną, przybiera inną formę, bo i w procesie myślenia analitycznego i logicznego używają obrazów zamiast słów. Czasem dyslektycy mogą "zobaczyć" rozwiązanie zadania matematycznego bez używania pióra i kartki. Jest to wysoko rozwinięta forma rozumowania. Potrafią rozwiązać problem bez względu na to, czy przeprowadzili konwencjonalne postępowanie. Badania często wykazują, że zastosowali oni bardzo twórcze matematyczne skróty.
Dar dysleksji jest również darem biegłości. Jeśli dyslektyk nauczy się czegoś, to po mistrzowsku. Ważne jest, by uczył się przez doświadczenie, bo wtedy może opanować materiał prędzej, niż przeciętny człowiek będzie w stanie go zrozumieć.



Wskazówki dla nauczycieli  zmagających się z dysleksją:
a. pamiętaj, że dysleksją jest upośledzeniem umiejętności uczenia się
b. poświęcaj czas uczniom cierpiącym na dysleksję i podejmuj wysiłki, by im pomóc
c. stawiaj im realistyczne wymagania
d. chwal za najmniejszy postęp, a już na pewno za wszelkie starania
e. unikaj nieprzemyślanych pochwał
f. unikaj poniżających uwag
g. zaczynaj od zadań łatwych stopniowo przechodząc do coraz trudniejszych
h. zapoznając dzieci z właściwą wymową i pisownią słów, zatrudniaj ich wzrok, słuch i dotyk

W prowadzeniu zajęć z dziećmi - dyslektykami przyświeca mi hasło: "Mów dziecku, że jest dobre, że może, że potrafi..."(J.Korczak).

---

LITERATURA

Bogdanowicz M.: "Uczeń z dysleksją w szkole"
Bogdanowicz M.: "O dysleksji, czyli - pytania i odpowiedzi dla rodziców i nauczycieli"
Davis R.D.: "Dar dysleksji"
Turewicz W.: "Organizacja pracy korekcyjno - kompensacyjnej, [w:] Jak pomóc dziecku z dysortografią"

Bogdanowicz M.: "Uczeń z dysleksją w szkole"Bogdanowicz M.: "O dysleksji, czyli - pytania i odpowiedzi dla rodziców i nauczycieli"Davis R.D.: "Dar dysleksji"Turewicz W.: "Organizacja pracy korekcyjno - kompensacyjnej, [w:] Jak pomóc dziecku z dysortografią"